Phân bố và Sinh cảnh của Chuột đá lào

Chuột đá Lào Laonastes aenigmamus chính là "hoá thạch sống", là loài sống sót duy nhất của họ Diatomyidae được cho là đã tuyệt chủng. Chúng được phát hiện và công bố vào năm 2005 tại Lào bởi các nhà khoa học Jenkins, Kilpatrick, Robinson và Timmins. Khi đó chúng chỉ được tìm thấy tại khu vực núi đá vôi nhỏ của tỉnh Khăm Muộn.

Vào năm 2011, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Nghĩa (Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cùng đồng nghiệp đã phát hiện thêm khu phân bố thứ 2 của loài này tại Vườn Phong Nha Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình, miền Trung Việt Nam.

Chuột đá lào có tên tiếng Anh là Laotian Rock Rat, tiếng Lào là kha-nyou, hay tên địa phương ở Quảng Bình theo người Rục là knê-củng.

Phạm vi khu phân bố loài Chuột đá lào Laonastes aenigmamus ở Việt Nam được xác định rất nhỏ, khoảng 150 km2. Đó là vùng núi đá vôi thấp thuộc năm xã của huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, nơi có độ cao từ 250 đến 400 m trên mặt nước biển. 

Chuột đá lào Laonastes aenigmamus, mặt bụng. Ảnh Nguyễn Xuân Nghĩa

Chuột đá lào sống ở phần thấp của các khối núi đá vôi dốc, có nhiều tảng đá đá và khe hở dưới rừng thường xanh trên núi đá vôi. Chúng sử dụng các khe đá nhỏ để sinh sống, di chuyển và kiếm ăn. 

Môi trường sống tự nhiên nguyên sinh của Chuột đá lào tại VQG Phong Nha Kẻ Bàng đã bị ảnh hưởng bởi việc khai thác gỗ chọn, tuy nhiên những khu rừng có cấu trúc 3-4 tầng vẫn còn sót lại. 

Chuột đá lào là loài ăn tạp, ăn cả động vật và thực vật. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện các bộ phận thực vật như lá, chồi, hoa quả và rễ của 18 loài và một số loài côn trùng như ve, bọ ngựa, châu chấu. 

Chuột đá lào Laonastes aenigmamus, mặt lưng. Ảnh Nguyễn Xuân Nghĩa

Số lượng cá thể của Chuột đá lào tại VQG Phong Nha Kẻ Bàng còn rất ít và bị đe doạ tuyệt chủng nghiêm trọng. Người dân địa phương vẫn thường săn bắt chúng vào ban đêm tại khác khe đá. Hơn nữa khả năng sinh sản của nó rất hạn chế, cộng thêm môi trường sống bị xáo trộn và mất sinh cảnh. 

Chuột đá lào Laonastes aenigmamus được liệt kê trong danh sách đỏ của IUCN ở mức độ Nguy cấp, và cũng được liệt kê trong Sách đỏ các loài động vật hoang dã và thủy sản của Lào. Tuy nhiên, hiện tại thì chúng chưa được cập nhật trong Sách Đỏ hoặc bất kỳ văn bản pháp luật bảo tồn nào ở Việt Nam.

Dữ liệu về phân bố và sinh cảnh của Chuột đá lào ở Việt Nam vừa mới được công bố trên tạp chí Biodiversity Data Journal 2: e4188, ngày 25 tháng 12 năm 2014.

Theo Nguyễn Xuân Nghĩa

Biodiversity Data Journal 2: e4188 (25 Dec 2014)

doi: 10.3897/BDJ.2.e4188

Distribution and habitat of the Laotian Rock Rat Laonastes aenigmamus Jenkins, Kilpatrick, Robinson & Timmins, 2005 (Rodentia:Diatomyidae) in Vietnam

Dang Xuan Nguyen, Nghia Xuan Nguyen, Duy Dinh Nguyen, Tri Huy Dinh, Dinh Thuc Le, Duong HaiDinh

Abstract: The Laotian Rock Rat Laonastes aenigmamus Jenkins, Kilpatrick, Robinson & Timmins, 2005 was originally discovered in Lao People's Democratic Republic in 2005. This species has been recognized as the sole surviving member of the otherwise extinct rodent family Diatomyidae. Laonastes aenigmamus was initially reported only in limestone forests of Khammouane Province, Central Lao. A second population was recently discovered in Phong Nha Ke Bang National Park (PNKB NP), Quang Binh Province, Central Vietnam in 2011. The confirmed distribution range of L. aenigmamus in Vietnam is very small, approximately 150 km2, covering low karst mountains in five communes of Minh Hoa District, Quang Binh Province, at elevations between 250 and 400 m asl. The Laotian Rock Rat inhabits the lower part of steep karst towers with many rock boulders and crevices under tall limestone evergreen forest. They use small rock crevices for their dens. The natural habitat of this species in PNKB NP has been affected by selected timber harvesting, however, a complex 3-4 layer forest structure is retained. The Laotian Rock Rat is omnivorous, feeding on parts (leaves, buds, fruits and roots) of 18 plant species and also some insects (cicada, mantis, grasshopper). The population of this species in PNKB NP is seriously threatened with extinction due to its very restricted distribution, high hunting pressure, and habitat disturbance. Laonastes aenigmamus is listed in the IUCN Red List as endangered and in the Wildlife and Aquatic Red List of Lao, however, this species has not been listed in the Red Data Book or any conservation legislative documents of Vietnam.

Final version could be found at: http://biodiversitydatajournal.com/articles.php?id=4188

Posted in: Fauna Biodiversity,Laos,Mammalia,Quang Binh