Vào tháng 4 năm 2010. Xác cá thể Tê giác cuối cùng của Việt Nam đã được tìm thấy tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên. Đây là câu chuyện của người đã điều tra về cái chết đó, được viết nhân ngày Tê Giác Thế Giới 21 tháng 9.
Bài viết của Chris Baraniuk / trên BBC, Ngày 21 tháng 9 năm 2016/ Bài dịch bởi Đào Công Anh - ĐH Lâm Nghiệp
Trong những cánh rừng mưa nhiệt đới dày đặc ở phía Tây Nam Việt Nam, đã có một cá thể Tê giác từng đi lang thang. Cá thể cái này là thành viên cuối cùng của Phụ họ tê giác tại Việt nam và nơi đây là ngôi nhà của nó.
Cát Lộc - một khu vực phía bắc của VQG Cát tiên là một phần của thế giới từng gánh chịu sự tàn phá của Chất độc màu da cam trong chiến tranh ở Việt Nam. Ngày nay, nơi đây được biết đến nhiều hơn nữa như là một trung tâm bảo tồn về động vật hoang dã, nhưng cũng là nơi mà một trong những nỗ lực bảo tồn đó đã thất bại.
Cá thể Tê giác cuối cùng đã trải qua những ngày rong ruổi trên khắp hàng ngàn hecta rừng, một phạm vi thật rộng lớn so với một loài ăn cỏ như nó. Nhưng sau cùng cá thể cái này cũng trở lại nơi đây. Nơi đã từng có rất nhiều con suối và những dòng sông mà nó có thể đằm mình với rất nhiều thức ăn - như song mây, 1 loài dây deo thân gỗ có thể tìm thấy ở khắp mọi nơi.
Nhưng rồi một ngày, một tên thợ săn đã nhìn chằm chằm vào nó qua ống ngắm của khẩu súng bán tự động và bóp cò.
Chúng ta không biết được rằng liệu nó có nhìn thấy gã sát thủ và cũng không thể nào biết được đã bao nhiêu lần nó rơi vào tầm ngắm. Nhưng khi tiếng súng của gã thợ săn xé toạc khu rừng thì sự tuyệt chủng của loài Tê giác java (Tê giác một sừng) tại Việt nam đã được xác định, mặc dù nó không diễn ra ngay tức khắc. Cá thể Tê giác mặc dù bị thương vẫn cố gắng lẩn trốn. Một lúc sau, nó đã biến mất vào cánh rừng dày, nhờ sự che chắn của rừng già.
 |
| Hồ Cá sấu, VQG Cát Tiên (Credit: Anders Blomqvist/Alamy) |
Vận mệnh của loài Tê giác java tại Việt nam (một phụ họ có tên là Rhinoceros sondaicus annamiticus) đã được theo dõi rất chặt chẽ cùng thời gian đó bởi Sarah Brook. Brook đã và đang làm việc với vai trò là một nhà bảo tồn của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới WWF. Cô ấy đã giành hết thời gian trong ngày của mình cố gắng vượt qua những địa hình khó khăn của Cát Lộc - những ngọn đồi dốc đứng và những cánh rừng ngút ngàn với môt chú chó chuyên đánh hơi theo mùi phân của loài Tê giác.
Trong gần 6 tháng kể từ khi Brook tiến hành thu thập mẫu phân Tê Giác, trên những tuyến đường mòn trong khu vực, để xác nhận chính xác rằng chỉ còn đúng duy nhất một cá thể Tê giác ở khu vực này. Cô ấy đã làm việc rất nghiêm túc với các cán bộ kiểm lâm của Vườn Quốc Gia và đặt các bẫy ảnh.
Nhưng thời gian đó đã là quá muộn, các bẫy ảnh chẳng bao giờ chụp được một con Tê giác nào nữa, bản thân Brook chưa từng một lần được chứng kiến chúng còn sống. Rừng Cát lộc thật rộng lớn, và/nhưng ngược lại cá thể Tê giác này lại cô độc trong đó.
 |
| Một bức ảnh chụp Tê giác java ở Vườn thú London vào thế kỷ 19 (Credit: T. Dixon/ZSL) |
Không lâu sau, đầu năm 2010, những tin tức đau buồn đã ập đến.
Một người Kiểm lâm đã đưa cho Brook một tấm ảnh chụp một bộ xương của Tê giác được chụp vào tháng 4. Một bức ảnh của hộp sọ, bị tách ra khỏi phần còn lại của xương con vật, rõ ràng rằng cái sừng đã bị lấy đi. Sự thực nó đã bị lấy đi một cách thô bạo bởi bọn săn trộm.
Vườn Quốc Gia đã ban hành một tuyên bố cho rằng cái chết của tê giác là kết quả của tự nhiên, nhưng Brook không cho là vậy. Cô ấy đã kiểm tra những chiếc xương một vài tuần sau đó. Vào tháng 5, cô ấy đã phát hiện ra rằng có một viên đạn găm vào chân trước bên trái.
“Chúng tôi đã muốn tìm ra thực sự chuyện gì đã xảy ra và tìm ra sự thật”, Cô ấy nhớ lại, “Vào lúc đó chúng tôi đã nghi ngờ về cái chết của cá thể tê giác cuối cùng này rồi”
Brook đã bắt tay ngay vào việc điều tra của mình và bắt đầu cố gắng tìm ra đúng người để giúp đỡ.
 |
| Vết tích do đạn gây ra ở xương chân Tê giác (Credit: Ed Newcomer) |
Cô ấy gửi 1 email cho Ulrike Streicher, một bác sĩ thú y về đông vật hoang dã, người đã có rất nhiều năm làm việc tại Việt Nam. Bà ấy cũng biết về VQG Cát tiên và cũng là người đã tư vấn cho WWF trước đó.
Brook cũng đã liên hệ với Ed Newcomer, một chuyên gia đặc biệt đến từ Dịch vụ chăc sóc động vật hoang dã và Cá của Mỹ. Ông ấy đang làm việc ở Thái Lan tại thời điểm đó, nhưng đã nắm bắt cơ hội để tham gia vào cuộc điều tra về Tê Giác này.
John Cooper, một chuyên gia pháp y về động vật hoang dã đến từ Vương quốc Anh và Douglas Mc Carty, người đang làm cho các nhóm chống buôn bán động vật hoang dã của Freeland cũng gia nhập.
Vào tháng 9,
một nhóm các chuyên gia đầu ngành đến từ khắp nơi trên Thế giới đã tìm kiếm và lắp ghép các mẫu tại Vườn Quốc Gia,
trong một căn phòng đầy ắp những đồ tạo tác sinh học. Có rất nhiều khung trưng bày và các hộp với rất nhiều thứ từ khuôn đúc của chân Tê giác tới bản đồ của khu vực, Newcomer nhớ lại. Họ không có một khu vực chuyên biệt về thú y để làm việc nhưng đó là việc cần phải làm.
Nhiệm vụ đầu tiên là xem lại bộ xương Tê Giác đã được khôi phục.
 |
| Bộ xương Tê giác được sắp xếp lại (Credit: Ed Newcomer) |
Theo như lời những người Kiểm lâm đã giao bộ xương cho nhóm Nghiên cứu, Cooper nhận xét rằng bộ xương trông như đã bị tẩy trắng.
“Họ nói rằng, ‘Ồ chúng tôi đã tẩy trắng chúng’, và tôi đã bảo ‘OK, có vẻ rất có tiềm năng để lấy mẫu”, và nói với Streicher ‘Những người duy nhất ở Việt nam biết cách xử lý về động vật hoang dã là những người làm việc trong các bảo tàng - và lời khuyên của họ về tẩy trắng xương”
Nếu không có khả năng lấy mẫu phân tích từ những chiếc xương, thì chắc chắn công việc tìm ra nguyên nhân gây ra cái chết cho Tê giác trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Tất cả mọi người đều đồng ý là
cần đến nơi mà bộ xương Tê giác được tìm thấy.
Điều đó có nghĩa là họ sẽ phải trải qua 7km đi bộ vào rừng sâu và 7km để quay trở về
Nhóm nghiên cứu đã thực hiện chuyến đi băng qua địa hình vào một ngày nóng và rất ẩm ướt. Một người dẫn đường, đi theo từng bước, phạt một con đường qua các cành cây và dây leo. "Nó rất là vất vả”, Newcomer nhớ lại
 |
| Bộ xương Tê giác được sắp xếp lại (Credit: Ed Newcomer) |
Cuối cùng họ cũng đến được khe núi nơi tìm thấy Tê Giác xuất hiện trước đó. Trước mắt họ là một vách núi rất dốc, rừng dày nghiêng về phía bắc và thoải hơn về phía nam. Phía dưới là một con suối nhỏ chảy quanh từ Đông sang Tây.
“Vẫn còn dấu vết của Tê giác trong đám bụi bẩn” Newcomer nói. “Và phía bên trên nơi tìm thấy xác Tê giác là những cây tre (nứa) rất lớn - chúng có đường kính lên tới 10-15 cm - và chúng đã bị đẩy nghiêng hoàn toàn sang 1 bên giống như đã có một chiếc xe ủi đã đẩy chúng qua 1 bên vậy”
Newcomer đã tìm thấy một cây tre đã bị gãy dập thành hình chư U. Mọi người trong nhóm ngay lập tức tưởng tượng đến vết Tê giác đã nằm lên đó, có thể là sau khi bị rơi xuống và vướng lại.
“Nếu bụng của nó đã đè lên những cây tre thì nó có thể sẽ bị ngạt thở mà chết”, Newcomer nói
Dần dần một hình ảnh của cái chết đã bắt đầu lộ ra. Cá thể Tê giác này đã dịch chuyển xung quanh trước khi nó chết, nó đã vật lộn và cọ xát với thảm thực vật xung quanh.
Họ kiểm tra chỗ đó để tìm thấy bất kì chiếc xương nào nhưng rất tiếc không tìm được gì. Newcomer đã thực hiện một sơ đồ phác thảo nhanh cho khu vực, ghi chú lại những đặc điểm chính của vị trí như các dấu vết hay những nới mà bộ xương đã được tìm thấy so với con suối nhỏ.
 |
| Một cảnh của tội ác (Credit: Ed Newcomer) |
Và khi rời khỏi hiện trường, Newcomer - người đi sau cùng - đã quay lại để chụp lại 1 tấm ảnh. Anh ấy biết chắc rằng sẽ không bao giờ quay lại đây lần nữa. Rất có thể đây là nơi cá thể Tê giác java ở Việt nam cuối cùng đã chết. Anh ấy đợi một vài giây, nhìn vào đám tre bị nghiền nát và con suối nhỏ bên dưới.
"Đó là ngày di chuyển không thể tưởng tượng được", anh ta nhớ lại "Giống như kiểu bạn bị đập bằng một viên gạch"
Nhóm nghiên cứu băng qua khu rừng quay trở lại. Trong buổi chiều đó trời đổ mưa và một số đoạn phải băng qua suối. Cuối cùng họ cũng ngấm mưa và kiệt sức
Trong suốt những ngày sau đó, nhiệm vụ tiếp theo là phải lắp ghép bộ xương tê giác trên sàn nhà sao cho càng chính xác càng tốt. Quan sát kĩ vào những chiếc xương có thể tiết lộ nhiều điều về sức khỏe của con vật trước khi chết.
Cooper vaf Streicher đã là chuyên gia trong rất nhiều lĩnh vực. Trong số những đặc điểm khác nhau, họ chú ý rằng đã có một sự thay đổi về khớp trong chân trước bên trái của con vật rất có thể là nguyên nhân gây ra sự đau đớn hay dẫn đễn cái chết. Cũng đã có một sự mòn đi trên móng chân này mà họ cho rằng nó đã hoạt động không bình thường.
Cooper đã viết về sự kiểm định này trong một cuốn sách gần đây, “Điều tra pháp y về động vật hoang dã” (Wildlife Forensic Investigation). “Nó rất có khả năng....là chấn thương do viên đạn gây ra, nặng nhất là gây ra cái chết, đau đớn,viêm khớp trái chân trước, rất dễ mắc phải ở các loài tê giác gây ra nhiều nguy hiểm, là yếu tố gây tử vong.”
Sau đó, Streicher đã lấy mẫu xương quan trọng này để chụp cắt lớp. Nó chỉ ra rằng có một lỗ hổng phía bên dưới và trên chỗ viên đạn găm vào, rất có thể nguyên nhân đến từ quá trình viêm xương. Trong 1 báo cáo của WWF, các nhà điều tra đã ghi nhận rằng quá trình này đã xãy ra ít nhất là trong 2 tháng, thậm chí lên tới 5 tháng.
 |
| Rừng mưa ở VQG Cát Tiên (Credit: Oscar Dominguez/Alamy) |
Đây là một đầu mối quan trọng. Tê giác sẽ không chết sau chỉ vài ngày hay vài tuần sau khi bị bắn. Nó có thể là cả tháng trời. Và nó không chỉ bị thương trong một thời gian ngắn, mà sẽ bị tổn thương bằng cách bị gây trở ngại khi di chuyển và cuối cùng, dường như sẽ là nguyên nhân dẫn đến cái chết.
“Những loài động vật như tê giác hay Voi sẽ chẳng thể làm gì nếu không có chân”- Streicher giải thích. “Chúng quá nặng để đi khập khiễng”
Newcomer cũng lưu ý rằng, theo như điểm vào của đạn và quỹ đạo rõ ràng của nó, có khả năng viên đạn đã được bắn từ tên săn trộm ở vị trí phía dưới thấp hơn chỗ của đứng con Tê giác - có lẽ là trên một sườn đồi và rất có thể viên đạn đã nhắm tới tim con vật”
Có thể đã có nhiều hơn một viên đạn được bắn ra, tuy nhiên bất kì viên nào chỉ găm vào lớp mô mềm của con vật đã không thể tìm thấy bởi Nhóm điều tra. Tất cả những gì họ có chỉ là bộ xương.
Một câu hỏi chưa được lý giải là liệu có phải kẻ săn trộm sau khi bắn được con vật bị thương qua hàng tháng trời là người đã lấy đi chiếc sừng - hay một kẻ lang thang nào đó đã may mắn đi ngang qua và thừa hưởng thành quả.
Đằng nào đi nữa,
cho dù sừng tê giác có thể bán được hàng ngàn đô la, chiếc sừng của Tê giác java cũng chả phải lớn lắm.
“Nó có thể đặt gọn trong lòng bàn tay - hay để vừa trong túi của bạn”, Newcomer đánh giá về những hoàn cảnh khốn khổ - Một phân loài bị đẩy đến chỗ tuyệt chủng chỉ vì một chiếc sừng nhỏ.
Một vài tháng sau đó, kết quả phân tích DNA cho thấy mẫu phân thu được trước đó của Brook là trùng khớp với bộ xương của con vật đã được giám định
Với rất ít bằng chứng thu thập được để tiến hành điều tra tiếp, điều đó là rất khó để đưa ra kết luận, tuy nhiên có những dấu hiệu chắc chắn để có thể dẫn đến chuỗi sự kiện: Một tay săn trộm đã bắn con Tê giác ít nhất là 1 lần; Viên đạn đã găm vào chân trước phía bên trái của con vật là nguyên nhân gây ra nhiễm trùng, viêm khớp và ngăn cản nó di chuyển; đây cũng có thể là nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp khiến con vật rơi ở khu rừng gần con suối nhỏ nơi mà con vật cuối cùng cũng đã chết.
Newcomer đã tuyên bố : “Viên đạn là nguyên nhân giết chết Tê giác”, “nó chỉ mất thời gian dài để khiến con vật chết đi”,
Brook sau đó đã mô tả những gì xảy ra như một “thất bại của việc bảo tồn” tại Việt Nam.“Tôi đã bị ảnh hưởng bởi điều đó, và thực sự đã rất chán nản ngay sau những gì xảy ra”. Lý do chính của cô khi đến Việt Nam là nhằm điều tra quần thể Tê giác ở đây và bây giờ quần thể đó đã không còn nữa.
Cảnh sát phía Việt Nam đã hỗ trợ cho cuộc điều tra bằng cách đưa ra những phân tích về mẫu đạn thu được. Nó có thể được bắn ra từ 1 loại súng bán tự động, như AK 47.
Nhưng không một ai trong số những người điều tra trả lời với BBC nhận thức về vụ bắt giữ hay về sự kết tội tiếp theo. WWF cho biết rằng họ tin tưởng một cuộc điều tra chính thức vẫn sẽ được mở ra.
Bất kể ai đã bắn Tê Giác và bất kì ai đã lấy đi chiếc sừng - bất chấp có cùng một người hay không.
 |
| Một bản vẽ minh hoạ loài Tê giác java (Credit: Paul D. Stewart/naturepl.com) |
Vẫn còn một số ít các các thể Tê giác java tồn tại trên thế giới. Có 1 quần thể nhỏ ước tính có từ 40-60 cá thể ở Indonesia. Tuy nhiên chúng cũng đã được liệt vào mức cực kỳ nguy cấp của IUCN. Nhiều cuộc tuần tra được tổ chức bởi Quỹ Tê giác quốc tế và Quỹ Tê giác của Indonesia để canh phòng nghiêm ngặt quần thể Tê giác này, tuy nhiên những tổ chức này cũng đưa ra cảnh báo rằng phạm vi sinh cảnh sống tự nhiên của tê giác cần được mở rộng để đảm bảo sự sống của chúng tiếp tục tồn tại.
Ngày hôm nay, Ed Newcomer đang làm việc tại Botswana. Ông vẫn rất quan tâm tới số phận của những con Tê giác. Gần đó, tại vườn quốc gia South Africa’s Kruger, có 3 đến 4 cá thể Tê giác bị săn trộm mỗi ngày. Và luôn có một sự mỉa mai cay đắng cho những cái chết này.
“Những con Tê giác đã bị giết để phục vụ nhu cầu tại Việt nam”
Tuy vậy cũng đã lóe lên một tia hy vọng, Một điều đã xảy ra như Newcomer đã đề cập. Con người đã thành công trong việc chiến đấu với nạn săn bắn trộm so với trước đó.
Một lệnh cấm buôn bán Ngà voi đã giúp làm chậm, mặc dù chưa ngăn chặn được nạn săn bắn trộm voi lấy ngà.
hãy lấy ví dụ về việc Một lệnh cấm tương tự sẽ được đặt ra đối với sừng Tê giác, mặc dù vẫn còn có nhiều người vẫn đang thách thức với luật pháp địa phương.
Brook hiện đang làm việc cho Hội Bảo tồn Động vật hoang dã (WCS) đã đưa ra lưu ý cho nhiều nhà bảo tồn việt nam rằng sự mất mát của cá thể Tê giác java cuối cùng là một cú sốc lớn đối với họ. Điều đó là quá muộn để cứu vớt loài phụ Tê giác này, tuy nhiên cũng cẫn có những nỗ lực khác nhằm tập trung vào những loài nguy cấp khác tại việt Nam.
 |
| Một con Sao la (Pseudoryx nghetinhensis) (Credit: Reuters/Alamy) |
Cô ấy cũng đưa ra ví dụ về loài Sao la - một trong những loaì thú có vú lớn hiếm nhất hành tinh. Nó trông giống như một con linh dương nhỏ, Sao la chỉ mới được phát hiện vào năm 1992 và là loài đặc hữu của Việt Nam và Lào.
“Những nhà bảo tồn Việt nam đã thay đổi cơ bản cách tiếp cận để bảo tồn loài này tại Miền trung Việt nam và đã thiết lập 1 thỏa thuận chung cùng quản lý với các khu bảo tồn mới thành lập - mà chủ yếu để bảo tồn Sao La” Brook giải thích. “Dự án này đang rất thành công về việc loại bỏ số lượng lớn các bẫy thú ra khỏi sinh cảnh sống của Sao la”
Chiếc sừng của cá thể Tê giác java cuối cùng tại Việt nam rất có thể đã bị tuồn vào thị trường chợ đen. Thậm chí nếu tìm ra nó, chúng ta cũng không thể xác nhận về mặt di truyền nó thuộc về cá thể Tê giác cuối cùng đó. Những thủ phạm của vụ săn trộm này sẽ chẳng bao giờ bị bắt.
Không những thế, trong những cánh rừng rậm của Đông nam châu Á, vẫn có rất nhiều sinh vật tuyệt vời đang sinh sống và phát triển mạnh mẽ.
Sự mất đi loài Tê giác là một bi kịch đối với Cát Tiên, nhưng nhiệm vụ của VQG không vì thế mà dừng lại.
01:11
oneillhekhih6165
Posted in: 
.jpg "RHINA ANCYLOSTOMA")
