Bổ sung loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii) cho Việt Nam

Trong đợt điều tra cây thuốc ở Kon Tum, chúng tôi có phát hiện loài Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.. Người dân địa phương gọi loài này là Đại bao tu mơ rông. 

Ở Việt Nam đã công bố 7 loài: Sunipia andersonii (King & Pantl.) P.F.Hunt 1971; Sunipia annamensis (Ridl.) P. F. Hunt 1971; Sunipia grandiflora (Rolfe) P.F. Hunt 1971; Sunipia nigricans Aver. 2007; Sunipia pallida (Aver.) Aver. 1999; Sunipia racemosa (Sm.) Tang & F.T. Wang 1951; Sunipia scariosa Lindl. 1833. Trong số các loài thuộc chi Sunipia Lindl. nhiều loài được trồng làm cảnh, có loài Sunipia scariosa đã được công bố có tác dụng hỗ trợ điều trị khối u, chống viêm và chống kết tập tiểu cầu.

Bài báo này ghi nhận phân bố của loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.) ở Việt Nam. Đây là một loài mới thuộc chi Sunipia Lindl. ở Việt Nam.

Loài đặc trưng bởi hai tràng bên hình gần tròn, chiều dài gần bằng rộng, mép tràng môi có khía răng nhỏ không đều. Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid. phân bố ở làng Ngọc Leng, xã Đăk Hà, huyện Tu mơ rông, tỉnh Kon Tum. Hiện chưa có nghiên cứu về loài Lan tu mơ rông này, do vậy cần nghiên cứu về thành phần hóa học, tác dụng dược lý, giá trị sử dụng cũng như khả năng nhân trồng.

Sinh thái: Cây phụ sinh, trong rừng nguyên sinh thường xanh hay nửa rụng lá trên sườn núi đá vôi, ở độ cao 1600-1700 m. Mùa hoa vào tháng 12 đến tháng 02 năm sau.

Phân bố: Làng Ngọc Leng, xã Đăk Hà, huyện Tu mơ rông tỉnh Kon Tum. 

Đây là lần đầu tiên mô tả chi tiết bằng hình ảnh và đầy đủ bằng tiếng việt về đặc điểm thực vật, sinh thái và phân bố loài Sunipia rimannii có ở Việt Nam. Hơn nữa bài báo còn mô tả chi tiết một số bộ phận của loài này mà thực vật chí Trung Quốc chưa mô tả hay mô tả sơ sài như: Hai đài bên, tràng môi, trụ nhị nhụy, bao phấn, khối phấn và bầu.

Nguyễn Hoàng Tuấn, Bộ môn Dược liệu, Trường đại học Dược Hà Nội; Email: tuandl50@yahoo.com

Nguyễn Sơn Hải, Đài truyền hình Phú Thọ

Summary: The Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.; (Orchidaceae) collected from Dak Ha District, Kon Tum province is reported as a new record for the flora of Vietnam. S. rimannii can be distinguished from its closest ally by its petals suborbicular, ca. as long as wide, lip margins entire to slightly and minutely crenulate, lip margins partly distinctly erose-lacerate. Morphological redescription and illustrations are provided along with notes on distribution, ecology, phenology and conservation of the species.

Read more »

Posted in: Flora New Species,Kon Tum

Trà mi quang cường (Camellia quangcuongii) loài mới cho thế giới

Một loài thực vật có hoa thuộc họ Trà (Camelliaceae) vừa được phát hiện tại núi Hòn Giao, tỉnh Khánh Hoà và được mô tả là mới cho khoa học với tên Trà mi quang cường (Camellia quangcuongii L. V. Dung, Son & Nhan)

Mô tả: Đây là loài cây gỗ, đường kính 20 cm, cao 8-9 m. Cành non không lông.

Lá hình thuôn, hai đầu nhọn, kích thước 5-6,5cm x 14-17 cm; mép lá có răng đều, cạn, xẻ dọc mép lá; mặt trên không lông, gân mờ nhạt; mặt dưới có lông thưa, gân chính và gân bên nổi rõ, 6-10 cặp gân bên. Cuống lá không lông, dài 1-1,2 cm.

Bản vẽ mô tả loài Trà mi Quang Cường (Camellia quangcuongii): A.lá, B. Mặt dưới lá; C. Mặt trên lá; D.Nụ hoa; E. Hoa; F. Lá đài; G, H, I. Cánh hóa; K Đài và bầu; L. Bầu; M. Nhị; N. Quả; O. Hạt. Hình theo Lương Văn Dũng et al.

Hoa 1-2(3) ở nách lá, đường kính 4-5 cm; cuống dài 5-8 mm, không lông, cuống mang 6-7 lá bắc nhỏ, dạng vảy, mầu xám, kích thước 2 x 2 mm, có lông trắng ở mặt lưng. Đài 5, hình bán cầu hoặc gần tròn, không lông cả hai mặt, tồn tại (đồng trưởng), kích thước: rộng 0,3-0,5 cm, cao 0,4-0,5 cm. Cánh hoa 5-7(8), hình gần tròn đến hình bầu dục, màu trắng. Cánh hoa ngoài rộng 1,0 cao 1,5 cm, mặt trong có lông mịn, mặt ngoài có lông ở gốc; cánh hoa giữa rộng 1,2cm cao 2,5 cm, có lông mịn hai mặt; cánh hoa trong rộng 0,8 cao 2,3 cm, có lông hai mặt. Nhị nhiều, chỉ nhị không lông, dài 1,2 cm, vòng ngoài dính với gốc cánh hoa, chiều cao dính 4 mm; bao phấn 2 mm. 

Bầu hình trụ,không lông, cao 3mm, rộng 2mm, 3 ô, vòi nhụy xẻ 3 đến gốc, không lông,dài 5-6 mm. 

Bản mô tả loài Trà mi Quang Cường (Camellia quangcuongii) dựa trên mẫu sống. Hình theo Lương Văn Dũng et al.

Quả nang, hình trứng, cong về một bên (không đối xứng theo trục dọc), không lông, kích thước 3,5-4 x 5-6 cm, vỏ quả mỏng, dày 1,5-2 mm, quả một hạt. Hạt bầu dục, không lông, kích thước 2,5 x 3,5 cm.

Sinh thái, vật hậu: Cây mọc trong rừng lá rộng thường xanh, độ cao 800 m, phân bố cùng với các cây họ Ngọc Lan, họ Xoài, họ Sim, họ Cà phê, họ Đậu, họ Sến. Mùa hoa tháng 10-12.Mùa quả tháng tháng 5-6. Cây phân bố trong rừng lá rộng thường xanh, độ cao 800 m, khu vực núi Hòn Giao (Ranh giới Lâm Đồng Và Khánh Hòa).

Từ nguyên: Tên của loài được đặt theo tên ông Trương Quang Cường, (VQG Bì Doup - Núi Bà, Đà Lạt

Loài này được nhóm tác giả Lương Văn Dũng (ĐH Đà Lạt), Hoàng Thanh Sơn (Viện Khoa học Lâm nghiệp, HN), Trần Ninh (ĐHQGHN), và  Pham Huu Nhan (VQG Bì Doup - Núi Bà, Đà Lạt) mô tả và công bố trên tạp chí "Journal of Japanese Botany".

Bài và ảnh: Trương Quang Cường, Lương Văn Dũng

Trích dẫn: Luong Van Dung, Hoang Thanh Son, Tran Ninh and Pham Huu Nhan. 2016. Camellia quangcuongii (Theaceae), a New Species from Vietnam.  J. Jpn. Bot. 91: 226–230.

Liên hệ tác giả: Hoàng Thanh Sơn, email: hoangsonfsiv@gmail.com

Đọc tóm tắt: http://www.jjbotany.com/getpdf.php?aid=10672

Read more »

Posted in: Flora New Species,Khanh Hoa

Loài rắn mới cho khoa học ở VQG Côn Đảo, Bà Rịa-Vũng Tàu

Rắn Khiếm Côn Đảo Oligodon condaoensis ngoài tự nhiên

Các nhà khoa học Viện Sinh học nhiệt đới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Vườn Quốc gia Côn Đảo và Bảo tàng Hoàng gia Ontario, Canada vừa phát hiện và mô tả một loài rắn mới tại Vườn Quốc Gia Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. 

Loài rắn mới này được đặt tên là Rắn Khiếm côn đảo Oligodon condaoensis, theo địa danh thu mẫu để mô tả loài mới.

Loài rắn mới này có chiều dài trung bình khoảng 60 cm, màu đen hoặc có sọc mờ dọc theo thân, bụng trắng. Rắn Khiếm Côn Đảo là loài rắn không độc, hoạt động ban ngày. Đây là loài rắn đặc hữu có vùng phân bố rất hẹp ở Côn Đảo và cần được nghiên cứu bảo tồn trong thời gian tới.

Phát hiện mới này được đăng trên tạp chí chuyên ngành Zootaxa 4139(2): 261-273, 2016. Thông tin chi tiết về loài mới này có thể tham khảo tại website: http://www.mapress.com/j/zt/article/view/zootaxa.4139.2.9

Nguồn tin: Nguyễn Đăng Hoàng Vũ – Viện Sinh học nhiệt đới

Read more »

Posted in: Ba Ria - Vung Tau,Fauna New species

Liparis honbaensis và chi Nhẵn diệp ở Khu BTTN Hòn Bà

Hình thái ngoài của loài  mới Liparis honbaensis Aver. et Vuong

Các nhà thực vật Viện Sinh học nhiệt đới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện thực vật Komarov của Nga vừa phát hiện và mô tả một loài Nhẵn diệp mới thuộc họ Lan (Orchidaceae), đặt tên là Nhẵn diệp hòn bà Liparis honbaensis Aver. Et Vuong.

Liparis Rich. là một chi lớn thuộc họ Lan với khoảng 320 đến 350 loài phân bố từ vùng nhiệt đới, á nhiệt đới tới vùng ôn đới, nhưng đa dạng nhất là ở khu vực nhiệt đới châu Á. Ở Thái Lan chi này có 35 loài, Lào 13 loài, Trung Quốc 63 loài và Việt Nam có 55 loài.

Nhẵn diệp hòn bà có đặc điểm là Lan đa trục, mọc trên đá; giả hành mọc sát nhau, hình trứng. Lá 2, không cuống, đầu nhọn. Phát hoa mọc cùng với giả hành mới; hoa màu vàng xanh, nở rộng khoảng 4-5 mm chiều ngang, cuống dài 6-8 mm; môi hình trứng ngược, ở dưới gốc có 2 thể chai đôi, thấp không nhô cao, phần đầu của môi răng cưa, đầu bằng hay lõm vào trong.

Loài mới này có vùng phân bố hẹp, chỉ gặp từ độ cao 1400 đến 1450 m ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà, tỉnh Khánh Hòa, và được xem là loài đặc hữu cho Việt Nam.

Thêm vào đó, danh lục các loài thuộc chi Nhẵn diệp Liparis ở Hòn Bà cũng được đưa ra và giải quyết các vấn đề phân loại.

Loài mới này được bố trên tạp chí Turczaninowia 19 (2): 34–49 (2016).

http://turczaninowia.asu.ru/index.php/tur/article/view/1354/984

Nguồn tin: Trương Bá Vương – Viện Sinh học nhiệt đới

Xử lý tin: Thanh Hà

Read more »

Phát hiện loài thực vật mới (Eustigma honbaense) ở Khánh Hoà

Ảnh mẫu tươi Chân thư hòn bà (Eustigma honbaense H.Toyama, Tagane & V.S.Dang) – Ảnh: TS. Hironori Toyama.

Trong khuôn khổ hợp tác nghiên cứu giữa Viện Sinh học nhiệt đới thuộc Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam và Trung tâm Bảo tồn sinh thái châu Á thuộc Đại học Kyushu, Nhật Bản, các nhà khoa học đã phát hiện và mô tả một loài thực vật mới thuộc họ Kim mai (Hamamelidaceae) tại KBTTN Hòn Bà, tỉnh Khánh Hòa. Loài mới được đặt tên là Chân thư hòn bà (Eustigma honbaense H.Toyama, Tagane & V.S.Dang), theo địa danh “Hòn Bà” , nơi thu được mẫu vật.

Chi Chân thư (Eustigma Gardner & Champ.) là một chi nhỏ thuộc họ Kim mai (Hamamelidaceae) với khoảng 3 loài phân bố chủ yếu ở khu vực Đông Dương và Trung Quốc. Riêng ở Việt Nam chi này được ghi nhận chỉ có 1 loài là Eustigma balansae Oliv.

Loài Chân thư hòn bà (Eustigma honbaense H.Toyama, Tagane & V.S.Dang) có đặc điểm là Cây gỗ lớn, cao 8–10 m. Lá hình elíp đến thuôn, kích thước 6,5–21,5 x 2,2–8,5 cm; gốc tù đến hình nêm, đầu có mũi nhọn đến tròn; bìa nguyên. Cụm hoa dạng chùm mọc ở ngọn hay nách lá, dài 5–10,3 cm. Quả nang, dạng hình trứng hay hình cầu, dài 12–16 mm, đường kính 9–10 mm; hạt 2, dạng trứng hẹp, kích thước 10 x 4,5 mm.

Chân thư hòn bà mới chỉ tìm thấy ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà, tỉnh Khánh Hòa, với 3 cá thể mọc dọc theo suối của rừng cây lá rộng thường xanh, ở độ cao khoảng 400 m so với mặt nước biển.

Loài mới này được công bố trong bài báo đăng trên tạp chí chuyên ngành Phytokeys, số 65, trang 47–55, ngày 16/06/2016. Thông tin chi tiết có thể xem tại http://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=6726

Cũng trong chương trình hợp tác nói trên, các nhà khoa học đã phát hiện được 3 loài khác ở Khu BTTN Hòn Bà là Giác đế hòn bà (Goniothalamus flagellistylus Tagane & V.S.Dang), Tai nghé hòn bà (Aporosa tetragona Tagane & V.S.Dang) và Xú hương Yahara (Lasianthus yaharae V.S.Dang, Tagane & H.Tran).

Nguồn tin: Đặng Văn Sơn – Viện Sinh học nhiệt đới

Read more »

Posted in: Flora New Species,Khanh Hoa

Phát hiện loài Dẻ đá mới tại Đạ Huoai, Lâm Đồng: Lithocarpus dahuoaiensis

Dẻ đá đạ huoai (Lithocarpus dahuoaiensis Ngoc & L. V. Dung) - là loài thực thực vật mới cho khoa học vừa được phát hiện tại huyện Đạ Huoai, tỉnh Lâm Đồng.

Trong khuôn khổ hợp tác giữa trường Đại học Đà Lạt và trường Đại học Kyushu Nhật Bản về điều tra đa dạng thực vật theo đai cao ở Việt Nam, các nhà khoa học đã phát hiện một loài thực vật mới thuộc họ Dẻ (Fagaceae) và đặt tên là Lithocarpus dahuoaiensis Ngoc & L. V. Dung – Dẻ đá đạ huoai. 

Loài Dẻ mới được đặt tên theo tên của huyện Đạ Huoai – Lâm Đồng, nơi đầu tiên các nhà khoa học phát hiện và thu mẫu loài thực vật này. Loài mới sau đó cũng được phát hiện có phân bố tại khu bảo tồn thiên nhiên văn hoá tỉnh Đồng Nai. 

Bản ảnh minh hoạ loài Dẻ đá đạ huoai. Ảnh Hoàng Văn Sơn et al.

Dẻ Đá Đạ Huoai là cây gỗ lớn (30-35m) trong kiểu rừng kín thường xanh, có giá trị kinh tế, hạt có thể ăn hoặc làm thức ăn gia súc. 

Loài dẻ này có đặc điểm hình thái gần giống với loài Lithocarpus macphailii (M.R.Hend.) Barnett và loài Lithocarpus encleisocarpus (Korth.) A. Camus nhưng khác ở các đặc điểm như đấu không bao trọn hạt (chỉ khoảng ½ - 2/3 hạt), kích thước lá lớn hơn, đặc điểm hình thái của lá, số cặp gân thứ cấp, hình thái quả đấu,….

Bản vẽ minh hoạ loài Dẻ đá đạ huoai. Ảnh Hoàng Văn Sơn et al.

Trạng thái bảo tồn của loài này được đánh giá là thiếu dữ liệu (Data deficient – DD), nhóm nghiên cứu mới chỉ phát hiện một vài cá thể dọc theo quốc lộ 20, đoạn qua huyện Đạ Huoai và trong khu bảo tồn thiên nhiên văn hoá Đồng Nai,cần phải có những nghiên cứu tiếp theo để xác định chính xác kích thước quần thể của loài ở ngoài tự nhiên để có các biện pháp bảo tồn phù hợp.

Loài mới được mô tả và công bố trên tạp chí chuyên ngành Phytokeys, chi tiết tại: http://phytokeys.pensoft.net/articles.php?id=9821

Nguyễn Văn Ngọc - Khoa Sinh Học, Trường Đại học Đà Lạt

Hoàng Thanh Sơn - Viện Nghiên cứu Lâm Sinh, Hà Nội

Read more »

Posted in: Flora New Species,Lam Dong,Redlist