Bổ sung loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii) cho Việt Nam

Trong đợt điều tra cây thuốc ở Kon Tum, chúng tôi có phát hiện loài Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.. Người dân địa phương gọi loài này là Đại bao tu mơ rông. 

Ở Việt Nam đã công bố 7 loài: Sunipia andersonii (King & Pantl.) P.F.Hunt 1971; Sunipia annamensis (Ridl.) P. F. Hunt 1971; Sunipia grandiflora (Rolfe) P.F. Hunt 1971; Sunipia nigricans Aver. 2007; Sunipia pallida (Aver.) Aver. 1999; Sunipia racemosa (Sm.) Tang & F.T. Wang 1951; Sunipia scariosa Lindl. 1833. Trong số các loài thuộc chi Sunipia Lindl. nhiều loài được trồng làm cảnh, có loài Sunipia scariosa đã được công bố có tác dụng hỗ trợ điều trị khối u, chống viêm và chống kết tập tiểu cầu.

Bài báo này ghi nhận phân bố của loài Lan tu mơ rông (Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.) ở Việt Nam. Đây là một loài mới thuộc chi Sunipia Lindl. ở Việt Nam.

Loài đặc trưng bởi hai tràng bên hình gần tròn, chiều dài gần bằng rộng, mép tràng môi có khía răng nhỏ không đều. Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid. phân bố ở làng Ngọc Leng, xã Đăk Hà, huyện Tu mơ rông, tỉnh Kon Tum. Hiện chưa có nghiên cứu về loài Lan tu mơ rông này, do vậy cần nghiên cứu về thành phần hóa học, tác dụng dược lý, giá trị sử dụng cũng như khả năng nhân trồng.

Sinh thái: Cây phụ sinh, trong rừng nguyên sinh thường xanh hay nửa rụng lá trên sườn núi đá vôi, ở độ cao 1600-1700 m. Mùa hoa vào tháng 12 đến tháng 02 năm sau.

Phân bố: Làng Ngọc Leng, xã Đăk Hà, huyện Tu mơ rông tỉnh Kon Tum. 

Đây là lần đầu tiên mô tả chi tiết bằng hình ảnh và đầy đủ bằng tiếng việt về đặc điểm thực vật, sinh thái và phân bố loài Sunipia rimannii có ở Việt Nam. Hơn nữa bài báo còn mô tả chi tiết một số bộ phận của loài này mà thực vật chí Trung Quốc chưa mô tả hay mô tả sơ sài như: Hai đài bên, tràng môi, trụ nhị nhụy, bao phấn, khối phấn và bầu.

Nguyễn Hoàng Tuấn, Bộ môn Dược liệu, Trường đại học Dược Hà Nội; Email: tuandl50@yahoo.com

Nguyễn Sơn Hải, Đài truyền hình Phú Thọ

Summary: The Sunipia rimannii (H. G. Rchb.) Seid.; (Orchidaceae) collected from Dak Ha District, Kon Tum province is reported as a new record for the flora of Vietnam. S. rimannii can be distinguished from its closest ally by its petals suborbicular, ca. as long as wide, lip margins entire to slightly and minutely crenulate, lip margins partly distinctly erose-lacerate. Morphological redescription and illustrations are provided along with notes on distribution, ecology, phenology and conservation of the species.

Read more »

Posted in: Flora New Species,Kon Tum

Phát hiện khu phân bố mới cho loài Sồi ba cạnh quý hiếm ở Kon Tum

Trong chuyến điều tra thực vật tại tỉnh Kon Tum, các chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Lâm Sinh – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã phát hiện khu phân bố mới cho loài Sồi ba cạnh quý hiếm.

Quả Sồi ba cạnh, Ảnh Hoàng Thanh Sơn

Sồi ba cạnh được tìm thấy tại đường đi chùa Khánh Lâm ở độ cao 1142 m, trên đường đi thác Pa Sỹ ở đọ cao 1196 m và dọc đường đèo Măng Đen mới ở độ cao 1450 m thuộc xã Măng Đen, huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum. Chiều cao trung bình của các cây được tìm thấy 14 m; đường kính thân các cây từ 30 – 90cm, cây lớn lên tới 120m.

Cây Sồi ba cạnh khu vực Chùa Khánh Lâm (Ảnh: Hoàng Thanh Sơn)

Sồi ba cạnh có tên khoa học là Trigonobalanus verticillata Forman, thuộc chi Trigonobalanus – chi thực vật có mức độ tiến hóa thấp nhất trong các chi của họ Dẻ (Fagacease).. Loài này thường mọc hỗn giao với các loài Trà hoa cám (Camellia furfuracea), Bù lốt (Grewia bulot), Chay (Artocarpus sp.), Dẻ kon tum (Lithocarpus komtummensis), Dẻ khuynh diệp (Lithocarpus eucalyptifolius), Dẻ se (Lithocarpus harmandii)…

Sồi ba cạnh thuộc họ Dẻ (Fagaceae), tuy nhiên mang nhiều đặc điểm hình thái khác với các loài trong cùng họ Dẻ (Fagaceae) như lá mọc vòng và quả có ba cạnh..

Cây Sồi ba cạnh ở Khu vực đường đi thác Pa sỹ (Ảnh: Hoàng Thanh Sơn)

Trên thế giới, Sồi ba cạnh mới chỉ phát hiện được ở Indonesia, Malaysia và Việt Nam. Ở Việt Nam, Sồi ba cạnh từng được phát hiện trước đó ở ba khu vực là Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai (2002), Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà, Lâm Đồng (2007), Khu bảo tồn Thiên nhiên Nam Nung, Đắc Nông (2014) và Măng đen là khu vực thứ bốn tìm thấy loài Sồi ba cạnh phân bố.

Lá và cây tái sinh của Sồi ba cạnh (Ảnh: Hoàng Thanh Sơn)

Việc phát hiện quần thể Sồi ba cạnh càng thể hiện tính đa dạng của các hệ thực vật của xã Măng đen, và cũng thể hiện Tây nguyên là khu vực thuận lơi cho sự tồn tại và phát triển của loài Sồi ba cạnh.

Hoàng Thanh Sơn

Viện Nghiên cứu Lâm sinh – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

Read more »

Posted in: Flora New Species,Kon Tum,Magnoliopsida

Loài Nhái cây mới phát hiện ở Tây Nguyên

Ruồi bọ cạp và 'hôn nhân bạo lực'

Các nhà khoa học Việt Nam và Nhật Bản vừa công bố một loài nhái cây mới cho thế giới được phát hiện tại Tây Nguyên, Việt Nam.

Chúng thuộc giống Nhái cây Kurixalus được thu thập từ Kon Plông, Đắk Glei thuộc tỉnh Kon Tum, và K'Bang thuộc tỉnh Gia Lai. Việc mô tả dựa trên những phân tích phát sinh chủng loài sinh học phân tử và hình thái học. 

Loài mới Nhái cây mô tô ka wa được đặt tên là Kurixalus motokawai sp. nov. có hình thái khá giống với Nhái cây bà nà K. banaensis, nhưng trong trình tự DNA ty thể đã chỉ ra sự khác biệt rõ ràng giữa chúng.

Tuy nhiên chúng thuộc nhóm cùng nhánh với nhau bao gồm loài Nhái cây mô tô ka wa mới này, Nhái cây bà nà, và Nhái cây xanh nhạt K. viridescens. 

Nhái cây mô tô ka wa khác với Nhái cây bà nà bởi đặc điểm kích thước cơ thể nhỏ hơn, tỷ lệ chiều dài chân so với chiều dài cơ thể cao hơn; khác với Nhái cây xanh nhạt ở đặc điểm con cái nhỏ hơn, lưng màu nâu và có những đốm đen. 

Công bố này vừa được tạp chí Russian Journal of Herpetology đăng tải trong tập 21(4), trang 295-302.

Russian Journal of Herpetology 21(4); 295-302.

A New Cryptic Tree Frog Species Allied to Kurixalus banaensis (Anura: Rhacophoridae) from Vietnam

Thien Tao Nguyen, Matsui Masafumi, Eto Koshiro

Abstract: A new species of the genus Kurixalus is described from the Central Highlands of Vietnam based on molecular phylogenetic and morphological analyses. Morphologically, Kurixalus motokawai sp. nov. is most similar to K. banaensis but they are clearly separated from each other in mitochondrial DNA sequences. In phylogenetic analysis the new species clustered in the same clade with Kurixalus banaensis and K. viridescens. However, the new species differs from K. banaensis by having a smaller body size, a higher ratio of forelimb length/SVL in both sexes, a smaller ratio of first toe length/SVL in males, snout tip less markedly pointed, and only weakly developed dermal appendages on the outer edges of fore- and hindlimbs. Kurixalus motokawai sp. nov. also differs from K. viridescens by having a smaller size in females and a brown dorsum with dark markings.

The origin version at: http://rjh.folium.ru/index.php/rjh/article/view/917

Read more »

Posted in: BSEN,Fauna New species,Gia Lai,Kon Tum

Loài động vật có vú mới phát hiện ở Sơn La

Loài động vật có vú mới này được phát hiện mẫu chuẩn tại Sơn La - Việt Nam. Chúng vừa được các nhà khoa học Nga công bố trên tạp chí ZooKeys với tên khoa học là Chiromyscus thomasi. Đây là một loài chuột cây và có phân bố khá rộng từ miền bắc đến miền trung Việt Nam.

Mô tả:

Loài chuột này lông rậm, mượt và tơ. Màu sắc lưng hung da bò sáng hoặc phớt thêm màu da cam dễ thấy, mà nổi bật nhất tại khu vực cẳng chân. Ở mặt dưới, phần bụng là màu trắng, không có các đốm. Má, mặt bên của cổ và hai chân phía trước có màu màu vàng-cam sáng. Mông, hông, và gốc đuôi giống má, màu giống đất son. Viền mắt màu đen tạo thành đặc trưng của thứ chuột này. Chiều dài thân và đầu từ 14 đến 18 cm, chiều dài đuôi từ 20 đến 23 cm. 

Mẫu chuẩn:

Việt Nam, tỉnh Sơn La, bản Muong Thai, gần đèo Lũng Lô, toạ độ 21°18'31"N, 104°41'34"E, cao 450 m so với mặt biển.

Từ nguyên:
Loài này được đặt tên nhằm vinh danh nhà động vật học người Anh Oldfield Thomas (1858–1929), người đã mô tả giống (chi) Chuột Chiromyscus và loài Chuột nhắt cây Chiromyscus chiropus.

Phân bố:

Các mẫu vật của loài chuột cây Chiromyscus thomasi đã được thu thập tại tỉnh Sơn La và Lào Cai ở bắc Việt Nam, tỉnh Kon Tum và Nghệ An ở miền trung Việt Nam, tỉnh Xieng Khouang và Luang Prabang ở bắc Lào. Dự đoán loài này có phân bố rộng ở miền trung Việt Nam, bắc và trung Lào. Hoặc chúng cũng có thể phân bố ở tây nam Trung Quốc, bắc Thái Lan. Tuy nhiên những thông tin này cần được kiểm chứng lại. 

Ảnh mẫu chuẩn loài chuột Chiromyscus thomasi sp. n., tỉnh Sơn La, bắc Việt Nam. A- mặt bên, B- mặt lưng, C- mặt bụng, D-đầu, nhìn trực diện, E- đầu, nhìn ngang, F-chân sau và móng.

Tạp chí ZooKeys 451: 109-136 (03 Nov 2014)

doi: 10.3897/zookeys.451.7210

Phylogenetic Relationships in the Niviventer-Chiromyscus complex (Rodentia, Muridae) inferred from Molecular Data, with Description of A New Species. 

Alexander Balakirev (1), Alexei Abramov (2) and Viatcheslav Rozhnov (3)
1- Severtsovs Institute of Ecology and Evolution of Russian Academy of Sciences, Moscow, Russia, alexbalakirev@mail.ru . 2- Zoological Institute Russian Academy of Sciences, Saint-Petersburg, Russia. 3- A.N. Severtsov Institute of Ecology and Evolution, Russian Academy of Sciences, Moscow, Russia

Abstract. Based on molecular data for mitochondrial (Cyt b, COI) and nuclear (IRBP, GHR) genes, and morphological examinations of museum specimens, we examined diversity, species boundaries, and relationships within and between the murine genera Chiromyscus and Niviventer. Phylogenetic patterns recovered demonstrate that Niviventer sensu lato is not monophyletic but instead includes Chiromyscus chiropus, the only previously recognized species of Chiropus. To maintain the genera Niviventer and Chiropus as monophyletic lineages, the scope and definition of the genus Chiromyscusis revised to include at least three distinct species: Chiromyscus chiropus (the type species of Chiromyscus), C. langbianis (previously regarded as a species of Niviventer), and a new species, described in this paper under the name C. thomasi sp. n.

More information: doi: dx.doi.org/10.3897/zookeys.451.7210

Read more »

Posted in: Fauna New species,Kon Tum,Lao Cai,Laos,Mammalia,Nghe An,Southern China