Cây xanh là các máy điều hoà không khí tự nhiên: Infographic

Những ngày gần đây, Hà Nội trải qua đợt nắng nóng kỷ lục. Trong những lúc như vậy, được ngồi hóng mát dưới bóng cây xanh chắc hẳn là mơ ước của rất nhiều người. 

Thật vậy, cây xanh có rất nhiều tác dụng, và một trong những tác dụng đó là điều hoà làm mát không khí một cách tự nhiên.

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của thực vật, để đảm bảo cho lá cây quang hợp, tổng hợp chất dinh dưỡng từ không khí và ánh sáng một cách bình thường thì tất yếu lá phải thoát hơi nước. Quá trình sinh học này tạo ra thế nước giúp cho cây lấy được nước từ đất cung cấp cho sự tồn tại của lá (lực hút và lực đẩy) và hoạt động qua khí khổng. Do có sự thoát hơi nước này mà nó đã cải tạo vi khí hậu, làm giảm nhiệt độ môi trường xung quanh lá. 

Theo báo cáo của các nhà khoa học Briscoe, Kearney và cộng sự công bố trên Biology Letters (6/2014) thì lá cây Keo đen Acacia mearnsii có thể làm giảm nhiệt độ xung quanh nó 5 độ C, càng nhiều lá thì nhiệt sẽ giảm nhiều và khu vực rộng hơn. Một bãi đậu xe dưới tán nhiều cây xanh có thể làm giảm nhiệt độ không khí lên đến 25 độ C so với khu vực gần đường nhựa.

Việc chặt cây có thể tạo ra thảm hoạ môi trường kép:

Báo cáo của TS. Dominick Spracklen trong tạp chí Philosophical Transactions A của Hiệp hội Hoàng gia Anh, khẳng định rằng việc chặt cây sẽ làm cho tình hình biến đổi khí hậu càng trở nên tồi tệ hơn, nhiệt độ sẽ tăng nhanh hơn so với trước kia. Do đó, ông khuyến nghị việc trồng thêm cây chắc chắn góp phần cải tạo làm cho từng phạm vi tiểu khí hậu tốt đẹp hơn.

Thông tin được cung cấp trong Inphographic dưới đây thể hiện vai trò Điều hoà không khí quan trọng của cây xanh (click vào hình để xem cỡ lớn hoặc click chuột phải và mở hình ảnh trong tab mới)

Biên tập: Phạm Văn Thế

Read more »

Posted in: Ha Noi,News,Plant resources

Phân loại thực vật nhìn từ vấn đề cây Mỡ

Thực tế rất nhiều quyết định của Bộ Nông nghiệp, Cục và chi cục Kiểm lâm, các trường đại học Nông, Lâm, các Viện và thậm chí cả luận án tiến sỹ đã có sự không thống nhất tên khoa học của loài Mỡ...

Ngày nay với sự phát triển của công nghệ thông tin khiến cho công việc phân loại thực vật (xác định tên khoa học) trở lên dễ dàng hơn trước rất nhiều. Các nhà phân loại hoặc những người làm công việc liên quan không còn phải ôm những quyển sách đồ sộ, thay vào đó là những tài liệu điện tử được lưu vào trong máy tính hoặc từ những trang web tin cậy trên internet.

Mặc dù vậy, một số nhà phân loại hiện nay vẫn chưa bỏ được thói quen đó là tra cứu ngược và sự bằng lòng chấp nhận. Có nghĩa là chúng ta thường tra tên một loài bằng việc tra từ tên Việt Nam sau đó suy luận ra tên khoa học mà không so sánh với mẫu vật chuẩn hoặc phần mô tả hình thái của chúng từ tài liệu chuyên ngành. Sự bằng lòng chấp nhận thể hiện ở khía cạnh chúng ta thường chấp nhận tên khoa học đó ngay cả khi có một vài sự sai khác về các đặc điểm mô tả hình thái. Hiển nhiên cách này là không đúng trong công việc định loại tên khoa học.

Một ví dụ điển hình có thể thấy từ sự việc gây tranh cãi trong cộng đồng về vấn đề Hà Nội trồng câyMỡ hay cây Vàng tâm ở đường Nguyễn Chí Thanh trong hạ tuần tháng trước. Nó đã đặt ra câu hỏi rằng những cây Mỡ hiện đang được nhân trồng rộng rãi ở phía Bắc Việt Nam có tên khoa học chính xác là gì?

Thực tế rất nhiều quyết định của Bộ Nông nghiệp, Cục và chi cục Kiểm lâm, các trường đại học Nông, Lâm, các Viện và thậm chí cả luận án tiến sỹ đã có sự không thống nhất tên khoa học của loài Mỡ. Có tài liệu nói tên khoa học của chúng là Manglietia confera, Manglietia glauca hoặc Manglietia phuthoensis, nhưng cũng có nơi dùng cả 2 tên khoa học của 2 loài khác nhau để chỉ một cây. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm về quy trình nhân giống, trồng và chăm sóc, và đánh giá giá trị thương phẩm của loài đó.

Mỡ có tên khoa học là Manglietiaconfera (hiện trở thành tên đồng nghĩa của loài Magnolia conifera) là tên khá phổ biến được sử dụng trong các cuốn “Tên cây rừng Việt Nam” (nhiều tác giả - Nhà xuất bản Nông nghiệp, 2000), “Sách tra cứu tên cây cỏ Việt Nam” của GS. Võ Văn Chi (NXB Giáo Dục, 2007),và trong một loạt các văn bản, tài liệu, báo cáo, luận văn (luận án) khác nhau. Có thể ví dụ như “Quyết định ban hành Danh mục các loài cây chủ lực cho trồng rừng sản xuất và Danh mục các loài cây chủ yếu cho trồng rừng theo các vùng sinh thái lâm nghiệp” số 4961/QĐ-BNN-TCLN ban hành ngày 17/11/2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; hay Luận án Tiến sỹ “Nghiên cứu nâng cao chất lượng gỗ Mỡ (Manglietia conifera Dandy) rừng trồng bằng phương pháp biến tính hóa học” của TS. Đào Xuân Thu (Viện Khoa học Lâm Nghiệp Việt Nam) hoàn thành năm 2011.

Mỡ có tên khoa học là Manglietia glauca (hiện nay trở thành tên đồng nghĩa của dưới loài Magnolia sumatrana) cũng được dùng khá phổ biến, điển hình như trong “Giáo trình thực vật rừng”của thầy Lê Mộng Chân và cô Lê Thị Huyền (NXB Nông Nghiệp, 2000), bảng Phân loại nhóm gỗ Việt Nam của Bộ Lâm nghiệp ban hành trong Quyết định số 2198/CNR ngày 26/11/1977; và cũng được đề cập trong một loạt các báo cáo, văn bản, tài liệu, luận văn khác nhau. Ví dụ như Luận án Tiến sỹ “Chuyển hoá rừng trồng Mỡ (Manglietia glauca Dandy) và Sa mộc (Cunninghamia lanceolata Hook) sản xuất gỗ nhỏ thành rừng trồng cung cấp gỗ lớn ở miền Bắc Việt Nam” của TS. Nguyễn Hữu Thiện (Trường Đại Học Lâm nghiệp Việt Nam) hoàn thành năm 2012.

Mỡ có tên khoa học là Manglietia phuthoensis (nay trở thành tên đồng nghĩa của loài Magnolia chevalieri.) được dùng trong “Cây cỏ Việt Nam” của GS. Phạm Hoàng Hộ (NXB Trẻ, 1999), và là loài được trồng khá nhiều nơi ở Bắc Việt Nam.

Ảnh quả loài Mỡ Magnolia chevalieri được chụp từ một cây trồng ở Tuyên Quang. Tên khoa học loài đã được đoàn công tác (gồm ThS. Nguyễn Quang Hiếu, TS. Nguyễn Tiến Hiệp, GS. Phan Kế Lộc, ThS. Nguyễn Sinh Khang và ThS. Phạm Văn Thế) xác nhận. Hiện mẫu vật lưu tại Trung tâm Bảo tồn Thực vật Việt Nam. Đây là kết quả của chương trình điều tra các loài Ngọc lan và Thông do quỹ “People Resources and Conservation Việt Nam” tài trợ năm 2011. Ảnh Phạm Văn Thế

Ở một khía cạnh khác, hầu hết phần mô tả loài Mỡ hiện đang được gây trồng ở Việt Nam được khá nhiều cơ quan, tổ chức sử dụng rất giống với mô tả loài Mỡ phú thọ Magnolia chevalieri. Vậy phải chăng tất cả các cây Mỡ hiện đang được nhân giống, gây trồng ở miền Bắc Việt Nam đều thuộc một loài và chính là Magnolia chevalieri? Nếu đúng vậy thì rõ ràng chúng ta đang có một sự nhầm lẫn nghiêm trọng. Sự nhầm lẫn xảy ra có thể là do sự xác định nhầm tên khoa học của một số tác giả, các tài liệu sau lại trích dẫn lại của các tài liệu trước mà không hề kiểm định mẫu vật.

Ngoài cây Mỡ ra thì liệu còn bao nhiêu loài cây khác hiện đang bị nhầm lẫn đó là câu hỏi rất khó lời chính xác. Tuy nhiên chúng ta có thể khắc phục được bằng việc thu thập mẫu vật và kiểm chứng thông qua phần mô tả hình thái ở tài liệu chuyên ngành và so sánh với mẫu chuẩn, đó mới là quy trình của phân loại thực vật thực sự.

Quản trị viên Phạm Văn Thế

Read more »

Posted in: Fauna Biodiversity,Ha Noi,News,Plant resources

Những loài Cây cảnh, Bóng mát nào nên trồng ở đường phố?

Việt Nam có một hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng với hơn 14 nghìn loài đã được biết đến, đưa nước ta trở thành một trong những điểm nóng đa dạng sinh học của thế giới. Đó là một lợi thế mà cha ông ta đã biết tận dụng và thuần hoá những loài cây hoang dại để tạo lên một hệ thống cây cảnh, bóng mát có giá trị thẩm mỹ cao như ngày nay.

Những loài cây đó đã được chọn lọc và lai tạo để trồng trên các đường phố, công viên, khu đô thị phù hợp với các tiêu chí như tạo cảnh quan, cải tạo khí hậu, vệ sinh môi trường, chống nóng, không gây độc hại, nguy hiểm cho khách bộ hành, an toàn cho giao thông và không ảnh hưởng tới các công trình hạ tầng đô thị (đường dây, đường ống, kết cấu vỉa hè mặt đường). Chúng có khả năng chịu được các điều kiện khí hậu khắc nghiệt, dẻo dai, tuổi thọ cao, ít sâu bệnh, có dáng vóc và hoa đẹp biểu hiện đặc trưng của các mùa …

Trong hệ thống cây cảnh bóng mát đồ sộ của Việt Nam, những loài dưới đây mang nhiều đặc điểm vượt trội hơn cả và được các nhà khoa học khuyến khích nên trồng ở các đường phố, khu đô thị. Tuỳ từng điều kiện cụ thể mà từng vùng có thể chọn một số loài cho riêng mình.

Ảnh minh hoạ môt loài Thông (Hạt trần) mọc tự nhiên ở Bắc Kạn (Ảnh Phạm Văn Thế)

1. Bằng lăng (Lagerstroemia) có khả năng chịu hạn, chống chịu gió bão và có hoa đẹp với nhiều màu sắc. Các loài được trồng phổ biến như: 

+ Bằng lăng tím (Lagerstroemia speciosa (L.) Pers.); 

+ Tường vi (L. indica L.) hoa màu tím hay hồng; 

+ Bằng lăng xoan (L. ovalifolia Teijm & Binn.) hoa màu tím; và 

+ Bằng lăng trung (L. lecomtei Gagnep.) hoa lớn màu hồng tím đậm. 

2. Cọ (Livistona) có dáng đẹp, dẻo dai chống chịu gió bão tốt như:

+ Cọ bầu (Livistona saribus (Lour.) Merr. ex A.Chev.); 

+ Cọ xẻ hay kè (L. chinensis (Jacq.) R.Br. ex Mart.); và 

+ Cọ Hạ Long (L. halongensis T.H.Nguyên & Kiew). 

3. Móng bò (Bauhinia) hoa đa dạng màu như hồng, trắng, tím hay vàng. Hiện nay có một số loài đang được trồng như: 

+ Móng bò hồng: (Bauhinia monandra Kurz); 

+ Móng bò sọc (hoa ban) (B.variegata L.); 

+ Móng bò hoa trắng (B. acuminata L.); 

+ Móng bò tím (B. purpurea L.); và 

+ Móng bò vàng (B. tomentosa L.) 

4. Lim xẹt (Peltophorum) hoa có màu vàng và bền, tán lá đẹp. Gồm có: 

+ Hoàng linh Bắc bộ (Peltophorum dasyrrhachis var. tonkinense (Pierre) K.Larsen & S.S.Larsen); 

+ Lim vàng (P. dasyrrhachis (Miq.) Kurz); và 

+ Lim xẹt (P. pterocarpum (DC.) K.Heyne).

5. Kim giao (Nageia fleuryi (Hickel) De Laub.) có tán cành và thân đẹp và tuổi thọ cao. 

6. Lộc vừng (Barringtonia acutangula (L.) Gaertn.) có sức sống khoẻ, thân dẻo dai. 

7. Muồng đen (Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby) có tán là tròn, tạo bóng râm tốt, lá gần như xanh quanh năm, hoa đẹp. 

8. Muồng (Cassia) có hoa màu hồng hay vàng, tán lá đẹp được trồng ở nhiều thành phố lớn. Chúng bao gồm ba loài là: 

+ Muồng hoa đào (Cassia agnes (de Wit) Brenan); 

+ Bò cạp hường (C. javanica subsp. nodosa (Roxb.) K.Larsen & S.S.Larsen); và 

+ Muồng hoàng yến (C. fistula L.) 

Ngoài ra, với tiềm năng vô cùng lớn từ rừng tự nhiên, chúng ta có thể tuyển chọn và thuần hoá những loài cây cảnh và bóng mát có vóc dáng đẹp và sống lâu như các loài thuộc họ Cau dừa (Palmae), họ Dâu tằm (Moraceae), họ Tre (Bambusoideae), họ Dầu (Dipterocarpaceae), họ Côm (Elaeocarpaceae), họ Xoan (Meliaceae), họ Bồ hòn (Sapindaceae), và nhóm Hạt trần.

Ảnh minh hoạ một loài Dầu (họ Dipterocarpaceae) mọc tự nhiên ở Tây Nguyên (Ảnh Phạm Văn Thế)

Việc trồng các loài cây cảnh bóng mát ở đường phố không chỉ đáp ứng nhu cầu và mục đích của địa phương mà còn có thể trở thành biểu tượng đặc trưng cho từng vùng, thành phố hoặc của quôc gia.

Biên tập: Phạm Văn Thế

Tài liệu tham khảo: Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam

Read more »

Posted in: Flora Biodiversity,Ha Noi,News,Plant resources