Những loài Cây cảnh, Bóng mát nào nên trồng ở đường phố?

Việt Nam có một hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng với hơn 14 nghìn loài đã được biết đến, đưa nước ta trở thành một trong những điểm nóng đa dạng sinh học của thế giới. Đó là một lợi thế mà cha ông ta đã biết tận dụng và thuần hoá những loài cây hoang dại để tạo lên một hệ thống cây cảnh, bóng mát có giá trị thẩm mỹ cao như ngày nay.

Những loài cây đó đã được chọn lọc và lai tạo để trồng trên các đường phố, công viên, khu đô thị phù hợp với các tiêu chí như tạo cảnh quan, cải tạo khí hậu, vệ sinh môi trường, chống nóng, không gây độc hại, nguy hiểm cho khách bộ hành, an toàn cho giao thông và không ảnh hưởng tới các công trình hạ tầng đô thị (đường dây, đường ống, kết cấu vỉa hè mặt đường). Chúng có khả năng chịu được các điều kiện khí hậu khắc nghiệt, dẻo dai, tuổi thọ cao, ít sâu bệnh, có dáng vóc và hoa đẹp biểu hiện đặc trưng của các mùa …

Trong hệ thống cây cảnh bóng mát đồ sộ của Việt Nam, những loài dưới đây mang nhiều đặc điểm vượt trội hơn cả và được các nhà khoa học khuyến khích nên trồng ở các đường phố, khu đô thị. Tuỳ từng điều kiện cụ thể mà từng vùng có thể chọn một số loài cho riêng mình.

Ảnh minh hoạ môt loài Thông (Hạt trần) mọc tự nhiên ở Bắc Kạn (Ảnh Phạm Văn Thế)

1. Bằng lăng (Lagerstroemia) có khả năng chịu hạn, chống chịu gió bão và có hoa đẹp với nhiều màu sắc. Các loài được trồng phổ biến như: 

+ Bằng lăng tím (Lagerstroemia speciosa (L.) Pers.); 

+ Tường vi (L. indica L.) hoa màu tím hay hồng; 

+ Bằng lăng xoan (L. ovalifolia Teijm & Binn.) hoa màu tím; và 

+ Bằng lăng trung (L. lecomtei Gagnep.) hoa lớn màu hồng tím đậm. 

2. Cọ (Livistona) có dáng đẹp, dẻo dai chống chịu gió bão tốt như:

+ Cọ bầu (Livistona saribus (Lour.) Merr. ex A.Chev.); 

+ Cọ xẻ hay kè (L. chinensis (Jacq.) R.Br. ex Mart.); và 

+ Cọ Hạ Long (L. halongensis T.H.Nguyên & Kiew). 

3. Móng bò (Bauhinia) hoa đa dạng màu như hồng, trắng, tím hay vàng. Hiện nay có một số loài đang được trồng như: 

+ Móng bò hồng: (Bauhinia monandra Kurz); 

+ Móng bò sọc (hoa ban) (B.variegata L.); 

+ Móng bò hoa trắng (B. acuminata L.); 

+ Móng bò tím (B. purpurea L.); và 

+ Móng bò vàng (B. tomentosa L.) 

4. Lim xẹt (Peltophorum) hoa có màu vàng và bền, tán lá đẹp. Gồm có: 

+ Hoàng linh Bắc bộ (Peltophorum dasyrrhachis var. tonkinense (Pierre) K.Larsen & S.S.Larsen); 

+ Lim vàng (P. dasyrrhachis (Miq.) Kurz); và 

+ Lim xẹt (P. pterocarpum (DC.) K.Heyne).

5. Kim giao (Nageia fleuryi (Hickel) De Laub.) có tán cành và thân đẹp và tuổi thọ cao. 

6. Lộc vừng (Barringtonia acutangula (L.) Gaertn.) có sức sống khoẻ, thân dẻo dai. 

7. Muồng đen (Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby) có tán là tròn, tạo bóng râm tốt, lá gần như xanh quanh năm, hoa đẹp. 

8. Muồng (Cassia) có hoa màu hồng hay vàng, tán lá đẹp được trồng ở nhiều thành phố lớn. Chúng bao gồm ba loài là: 

+ Muồng hoa đào (Cassia agnes (de Wit) Brenan); 

+ Bò cạp hường (C. javanica subsp. nodosa (Roxb.) K.Larsen & S.S.Larsen); và 

+ Muồng hoàng yến (C. fistula L.) 

Ngoài ra, với tiềm năng vô cùng lớn từ rừng tự nhiên, chúng ta có thể tuyển chọn và thuần hoá những loài cây cảnh và bóng mát có vóc dáng đẹp và sống lâu như các loài thuộc họ Cau dừa (Palmae), họ Dâu tằm (Moraceae), họ Tre (Bambusoideae), họ Dầu (Dipterocarpaceae), họ Côm (Elaeocarpaceae), họ Xoan (Meliaceae), họ Bồ hòn (Sapindaceae), và nhóm Hạt trần.

Ảnh minh hoạ một loài Dầu (họ Dipterocarpaceae) mọc tự nhiên ở Tây Nguyên (Ảnh Phạm Văn Thế)

Việc trồng các loài cây cảnh bóng mát ở đường phố không chỉ đáp ứng nhu cầu và mục đích của địa phương mà còn có thể trở thành biểu tượng đặc trưng cho từng vùng, thành phố hoặc của quôc gia.

Biên tập: Phạm Văn Thế

Tài liệu tham khảo: Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam

Read more »

Posted in: Flora Biodiversity,Ha Noi,News,Plant resources

Hệ thống phân loại và đa dạng các loài Động vật

Công bố gần đây nhất cho thấy khoảng 1.552.319 loài động vật thuộc 40 ngành đã được phát hiện. Trong số đó, ngành Động vật chân khớp – Arthropoda chiếm số lượng lớn nhất với 1.242.040 loài (khoảng 80% tổng số), với các lớp Côn trùng – Insecta (1.020.007 loài – chiếm 66% tổng số loài),
lớp Hình nhện – Arachnida (112.201 loài), lớp Giáp xác – Crustacea (66.914 loài), Lớp Ba thùy – Trilobitomorpha (19.606 loài) và lớp Nhiều chân (11.885 loài).

Ngành Thân mềm – Mollusca đã phát hiện đươc 117.358 loài, nhiều gấp 3 lần so với ngành Giun dẹp – Platyhelminthes (29.285 loài), gấp 4-5 lần so với các ngành Giun tròn – Nematoda (24.783 loài), Echinodermata (20.509 loài), Giun đốt – Annelida (17.210 loài) và Bryozoa (10.941 loài). 

Ngành Craniata (gồm cả động vật có xương sống) đã ghi nhận được 64.832 loài, trong đó, có 7.694 loài lượng cư, 31.958 loài cá và 5.750 loài thú. 

Hệ thống phân loại và mức độ đa dạng loài được thể hiện trong bảng sau.

Số tt	Tên Khoa học	Tên Việt Nam	Số loài hiện biết (cả hóa thạch)	Số loài hóa thạch
	Animalia Linnaeus, 1758	Giới Động vật	1,552,319	24,659
	Ctenophora Eschscholtz, 1829	Ngành Sứa lược	242
	Porifera Grant, 1826	Ngành Động vật thân lỗ	8,346
	Placozoa Grell, 1971	Ngành Động vật hình tấm	1
	Cnidaria Hatschek, 1888	Ngành Động vật có tế bào gai	10,105
	Myxozoa Grassé, 1970	Ngành Động vật nguyên mảnh	2,402
	Xenoturbellida Westblad, 1949	Ngành Giun bùn	2
	Acoelomorpha Ehlers,   1985	Ngành Động vật không xoang	393
	Orthonectida Giard, 1877		43
	Rhombozoa van Beneden, 1876		123
	Cephalochordata Owen, 1846	Ngành Đầu sống	33
	Tunicata Lamarck, 1816	Ngành Có bao	2,792
	Craniata Linnaeus, 1758	Ngành Có họp sọ	64,832
	Echinodermata	Ngành Da gai	20,509	13,000
	Hemichordata Bateson, 1885	Ngành Động vật nửa dây sống	120
	Chaetognatha Leuckart 1854	Ngành Hàm tơ	186	7
	Nematoda Cobb, 1932	Ngành Giun tròn	24,783	10
	Nematomorpha Vejdovsky, 1886	Ngành Giun cước	351
	Tardigrada Doyère, 1840	Ngành Động vật đi chậm	1,157
	Onychophora Grube, 1853	Ngành Có móc	182	3
	Arthropoda von Siebold, 1848	Ngành Chân khớp	1,242,040	6,182
	Priapulida Théel, 1906	Ngành Giun có móc có đầu tròn	19
	Loricifera Kristensen, 1983	Ngành Động vật có lớp áo	30
	Kinorhyncha Reinhard, 1881		179
	Bryozoa Ehrenberg, 1831	Ngành Động vật hình rêu	10,941	5,455
	Entoprocta Nitsche 1869		169
	Cycliophora Funch & Kristensen, 1995		2
	Sipuncula Rafinesque,   1814		1,507
	Mollusca Linnaeus, 1758	Ngành Thân mềm	117,358
	Nemertea Schultze, 1851	Ngành Giun vòi	1,200
	Brachiopoda Duméril,   1806	Ngành Tay cuốn	443
	Phoronida Hatschek, 1888	Ngành Giun hình móng ngựa	10

Nguồn: http://www.mapress.com/zootaxa/list/2011/3148.html
http://www.mapress.com/zootaxa/2011/f/zt03148p012.pdf

Biên tập: Đức Anh

Read more »

Posted in: Fauna Biodiversity,News

Loài Ngọc lan mới cho khoa học Magnolia tiepii ở Khánh Hoà

Một trong những kết quả đạt được của Đề tài TN3/T14 “Điều tra, sàng lọc nguồn tài nguyên dược liệu thực vật tỉnh Lâm Đồng theo định hướng hoạt tính sinh học nhằm phát triển các loài có giá trị cao”
bắt đầu thực hiện từ tháng 11/2012 đến nay là phát hiện một loài thực vật mới và được đặt tên là Ngọc lan tiếp Magnolia tiepii. 

Đây là loài mới cho khoa học được mô tả bởi các nhà thực vật Việt Nam thuộc Viện nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên, Đại học Đà Lạt, và Vườn thực vật Nam Trung Hoa và công bố trên tạp chí Nordic Journal of Botany.

Bản ảnh loài Ngọc lan tiếp Magnolia tiepii (Hình Nông Văn Duy và Trần Văn Tiến; theo http://taynguyen3.vast.vn/)

Theo TS. Nông Văn Duy và TS. Trần Văn Tiến thì loài Ngọc lan này phân bố ở khu vực rừng núi đất cây lá rộng có độ cao tầm 700-800 m so với mặt biển ở Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hoà. Chúng được đặt tên vinh danh GS. Nông Văn Tiếp vì những đóng góp của ông cho nghiên cứu họ Ngọc lan ở Việt Nam. Tên địa phương gọi loài này là Giổi lá to. 

Ngọc lan tiếp là loài cây gỗ nhỡ cao đến 20 m và đường kính thân tầm 50 cm. Lá trưởng thành dài đến 70 cm, rộng đến 30 cm. Chúng ra hoa ở đầu cành, có màu trắng - vàng nhạt, xuất hiện từ tháng 9 đến tháng 11 Dương lịch.

Vùng phân bố của loài mới này rất hạn hẹp, ước chừng nhỏ hơn 100 km2, do đó chúng được đề nghị ở tình trạng bảo tồn là Critically Endangered (CR - Nguy cấp) theo tiêu chuẩn của IUCN quốc tế.

Bản ảnh loài Ngọc lan lâm đồng Magnolia lamdongensis (Hình Nông Văn Duy và Trần Văn Tiến; theo http://taynguyen3.vast.vn/)

Ngoài loài mới Ngọc lan tiếp Magnolia tiepii này ra, nhóm nghiên cứu còn phát hiện thêm một loài mới khác là Ngọc lan lâm đồng Magnolia lamdongensis và được chấp nhận công bố trên tạp chí Adansonia. Những thông tin chi tiết về loài Ngọc lan lâm đồng sẽ được biodivn.com cập nhật trong thời gian sớm nhất. 

Biên tập: Phạm Văn Thế

Magnolia tiepii sp. nov. from Vietnam

Published online: 4 February 2015

Duy Nong Van, Phan Nguyen Huu Toan, Van Tien Tran, Van Dung Luong, Nianhe Xia

A new species of Magnolia sect. Gwillimia DC., Magnoliaceae from Vietnam is described and illustrated. Magnolia tiepii is recognized from southern Vietnam, where it occurs in Khanh Vinh slope, Khanh Vinh District, Khanh Hoa Province. It is distinguished from the closely related M. henryi by having narrowly cuneate leaf blade, short petiole, stipular scar at the base of the leaf blade, short peduncle and ellipsoid fruit.

Doi: 10.1111/njb.00540; http://www.nordicjbotany.org/article/magnolia-tiepii-sp-nov-vietnam

Read more »

Posted in: Flora New Species,Khanh Hoa,Lam Dong,Magnoliopsida,Redlist

126 Sinh vật mới cho khoa học phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Đa dạng sinh học có vai trò quan trọng đối với môi trường và đời sống con người, đảm bảo chức năng hệ sinh thái, cung cấp các nguyên liêụ thiết yếu như thực phẩm, dược liệu, các nguồn gen quý của các loại cây trồng vật nuôi…
Mức độ đa dạng sinh học càng cao càng đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái, và đảm bảo cuộc sống của con người, đặc biệt trong bối cảnh ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. 

Việt Nam được coi là một trong những điểm nóng về đa dạng sinh học trên thế giới với khoảng gần 19 nghìn loài động vật và gần 14 nghìn loài thực vật được biết đến. Tuy nhiên con số đó vẫn tiếp tục tăng lên khi mà mỗi năm có hàng trăm loài mới cho khoa học được phát hiện từ Việt Nam. 

Với những nỗ lực đầy say mê của các nhà khoa học Việt Nam và đồng nghiệp của họ, những phát hiện về các loài sinh vật mới cho khoa học ở Việt Nam đã đóng góp thông tin rất giá trị cho hệ động thực vật Việt Nam, càng làm rõ thêm tính đa dạng sinh học của Việt Nam, và cung cấp thêm những dẫn liệu khoa học cho việc nghiên cứu các quan hệ phát sinh loài, tiến hóa và bảo tồn.

Chúng tôi xin giới thiệu với độc giả góc nhìn toàn cảnh những loài động vật, thực vật và nấm được phát hiện mới cho khoa học với các mẫu chuẩn được thu thập ở Việt Nam trong năm 2014. Theo thống kê của trang www.biodivn.com, 80 loài động vật và 46 loài thực vật, nấm mới đã được phát hiện ở Việt Nam trong năm qua. 

Các loài động vật

Có 80 loài động vật mới được công bố, chủ yếu thuộc về các nhóm Côn trùng (chiếm tỷ lệ 64%), Lưỡng cư (chiếm 16%), và các nhóm còn lại như Bò sát, Cá, Cổ sinh vật, Giáp xác, Thân mềm, Thú (chiếm tỷ lệ từ 2 đến 5%) (Xem hình dưới). Trong đó, có 45% số loài được phát hiện ở khu vực miền Bắc, 43% từ khu vực miền Nam và chỉ có 12% từ khu vực miền Trung Việt Nam. 

Biểu đồ tỷ lệ phần trăm nhóm loài Động vật mới phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Hiện nay, rất khó có thể để phát hiện những loài thú mới ở Việt Nam, nhưng các nhà khoa học vẫn tìm được hai loài thú mới, Dơi muỗi Hypsugo dolichodon ở Đồng Nai và Chuột cây thomas Chiromyscus thomasi ở Sơn La. 

Bên cạnh đó, cũng rất gây ấn tượng trong năm 2014 là việc tìm thấy những loài thú cổ đại (đã tuyệt chủng) ở Việt Nam. Các nhà khoa học đã công bố 3 loài thú cổ đại từ các mẫu hóa thạch thu được ở Na Dương, Lạng Sơn, đó là: Tê giác na dương Epiaceratherium naduongense, Thú than phương đông Bakalovia orientalis, và Cá nước ngọt cổ đại Planktophaga minuta.

Chuột cây thomas Chiromyscus thomasi mới cho khoa học phát hiện ở Sơn La. Nguồn ảnh http://zookeys.pensoft.net/

Các loài Thực vật, nấm và địa y

Trong tổng số 46 loài thực vật, nấm và địa y mới cho khoa học được phát hiện ở Việt Nam, 50% số loài được đến từ miền Nam, 33% số loài đến từ miền Bắc và 17% số loài đến từ miền Trung. Đặc biệt, việc tập trung nghiên cứu tại tỉnh Lâm Đồng đã cho kết quả đáng kinh ngạc với 14 loài thực vật được công bố, chiếm 30,4% tổng số loài đã phát hiện. 

Hầu hết các loài thực vật mới đều thuộc dạng cây bụi chiếm 39%, các dạng cây còn lại như cây gỗ, thân thảo, và dây leo chiếm tỷ lệ lần lượt 26%, 17%, và 7% (Xem hình dưới). 

Biểu đồ tỷ lệ phần trăm nhóm loài Thực vật mới phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Việc phát hiện loài Thông năm lá rủ Pinus cernua được đánh giá là phát hiện ấn tượng nhất về thực vật trong năm 2014. Bởi vì, trong nhiều năm qua chưa có phát hiện mới nào về các loài cây Thông. 

Thông năm lá rủ Pinus cernua phát hiện ở Sơn La

Năm 2014 có thể được đánh giá là một năm thành công rực rỡ của các nhà khoa học sinh vật. Theo WWF, trong năm 2012-2013, chỉ mới có khoảng 100 loài sinh vật mới được phát hiện ở Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ riêng năm 2014, đã tìm thấy 126 loài mới, tăng 26% so với cả hai năm 2012-2013. 

Thành công này có được từ các nguyên nhân sau: 

1) sự tập trung vào các nhóm sinh vật có kích thước nhỏ (côn trùng, thực vật dạng cây bụi), là những nhóm ít được quan tâm nghiên cứu trước đây; 

2) sự nỗ lực khảo sát, nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam trong sự hợp tác với các đồng nghiệp nước ngoài; và 

3) sự hỗ trợ kinh phí của các tổ chức quốc tế và chính phủ Việt Nam vào công tác nghiên cứu của ngành khoa học này. 

Việc phát hiện những loài mới ở Việt Nam cũng đang chỉ ra những thách thức to lớn đối với việc bảo vệ và bảo tồn đa dạng sinh học. Các loài sinh vật mới được phát hiện đều có vùng phân bố hẹp và có nguy cơ đe dọa tuyệt chủng cao, ví dụ những loài bò sát, ếch nhái, thực vật lá kim… Sự phá rừng, chuyển đổi đất rừng và khai thác quá mức tài nguyên sinh vật đang là những mối đe dọa chính đến nơi sống của các loài mới nói riêng và các loài sinh vật nói chung. Nơi sống bị đe dọa là nguyên nhân đẩy các loài này vào nguy cơ biến mất khỏi hệ sinh thái. 

Trong năm 2015, hy vọng với những chính sách bảo tồn mà chính phủ đã đưa ra, như quy hoạch đa dạng sinh học toàn quốc, cấm khai thác gỗ tự nhiên,… sẽ có tác động tích cực đến việc bảo vệ các hệ sinh thái, nơi sống của các loài. Đồng thời, tiếp tục với những nỗ lực của các nhà khoa học, chắc chắn số loài sinh vật mới được phát hiện trong năm 2015 sẽ không chỉ dừng lại ở con số 126 loài như năm 2014.

Tác giả: Phạm Văn Thế - Nguyễn Đức Anh

Đính chính: Một phần nội dung bài này đã được đăng trên tạp chí Tia Sáng (Bộ Khoa học và Công nghệ) ở trang 7, Số 2 - Ngày 20.1.2015 với tiêu đề "Việt Nam phát hiện 126 loài sinh vật mới". Nhưng "Ban biên tập" tạp chí nói trên có sự nhầm lẫn về nguồn thông tin nên chúng tôi xin đính chính lại rằng: Nội dung bài này do tác giả tổng hợp từ BIODIVN.COM và thống kê, chứ không phải do WWF tổng hợp hay công bố!

Read more »

Posted in: Fauna Biodiversity,Fauna New species,Flora Biodiversity,Flora New Species

Loài cá cóc Tylototriton anguliceps mới cho khoa học

Dựa trên các số liệu so sánh sự sai khác về hình thái, di truyền phân tử và cấu trúc xương sọ, các nhà khoa học Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Đại học Sư phạm Hà Nội, Viện Sinh thái và tài nguyên Sinh vật (Việt Nam),
Đại học Tây Bắc, Đại học Cologne (Đức), và Đại học Kyoto (Nhật Bản) phát hiện, mô tả và công bố loài cá cóc mới trên tạo chí quốc tế chuyên nghành Current Herpetology (Nhật Bản).

Loài mới có phân bố ở Việt Nam (Điện Biên, Sơn La); Thái Lan (Chiang Rai) và có thể phân bố ở Mianma và Lào. Loài mới được có tên khoa học là Tylototriton anguliceps Le, Nguyen, Nishikawa, Nguyen, Pham, Matsui, Bernardes & Nguyen, 2015 (Cá cóc gờ sọ mảnh) do có gờ xương trên sọ hẹp hơn so với các loài cùng giống.

 

Cá cóc gờ sọ mảnh - Tylototriton anguliceps (con trưởng thành và nòng nọc)

Tylototriton anguliceps có hình thái tương đối giống các loài cá cóc T.yangi, T.pulchernnima, T.verucosus, T. uyenoi và T.shanjing nhưng khoảng cách di truyền giữa chúng từ 4,1- 5,1 %, ngoài ra có sự khác biệt rất rõ về cấu trúc xương sọ.

Xương sọ 3 loài cá cóc Tylototriton anguliceps, T. uyenoi và T.shanjing (Hình chụp X-Rey – 3D)

Đặc điểm nhận dạng như sau: Chiều dài cơ thể từ 61-63 mm ở con đực, 65-74 mm ở con cái; gờ rìa hai bên đầu rõ, dốc và mảnh; có gờ xương ở giữa đỉnh đầu; có nốt sần lớn dọc hai bên gờ lưng, da nhám với các nốt sần nhỏ; gờ sống lưng nổi rõ; chân dài và nhỏ; đuôi mỏng; phần đầu, các chi, gờ sống lưng, các mụn lớn ở dọc gờ lưng bên và phần đuôi có màu da cam; mặt bụng màu nâu hoặc đen nâu; các phần còn lại của cơ thể có màu đen thẫm.

Sinh cảnh tự nhiên loài cá cóc gờ sọ mảnh - Tylototriton anguliceps

Nguồn tin: Nguyễn Thiện Tạo - Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam

File pdf:  http://www.bioone.org/doi/abs/10.5358/hsj.34.38 

Read more »

Posted in: Dien Bien,Fauna Biodiversity,Fauna New species,Son La