126 Sinh vật mới cho khoa học phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Đa dạng sinh học có vai trò quan trọng đối với môi trường và đời sống con người, đảm bảo chức năng hệ sinh thái, cung cấp các nguyên liêụ thiết yếu như thực phẩm, dược liệu, các nguồn gen quý của các loại cây trồng vật nuôi…
Mức độ đa dạng sinh học càng cao càng đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái, và đảm bảo cuộc sống của con người, đặc biệt trong bối cảnh ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. 

Việt Nam được coi là một trong những điểm nóng về đa dạng sinh học trên thế giới với khoảng gần 19 nghìn loài động vật và gần 14 nghìn loài thực vật được biết đến. Tuy nhiên con số đó vẫn tiếp tục tăng lên khi mà mỗi năm có hàng trăm loài mới cho khoa học được phát hiện từ Việt Nam. 

Với những nỗ lực đầy say mê của các nhà khoa học Việt Nam và đồng nghiệp của họ, những phát hiện về các loài sinh vật mới cho khoa học ở Việt Nam đã đóng góp thông tin rất giá trị cho hệ động thực vật Việt Nam, càng làm rõ thêm tính đa dạng sinh học của Việt Nam, và cung cấp thêm những dẫn liệu khoa học cho việc nghiên cứu các quan hệ phát sinh loài, tiến hóa và bảo tồn.

Chúng tôi xin giới thiệu với độc giả góc nhìn toàn cảnh những loài động vật, thực vật và nấm được phát hiện mới cho khoa học với các mẫu chuẩn được thu thập ở Việt Nam trong năm 2014. Theo thống kê của trang www.biodivn.com, 80 loài động vật và 46 loài thực vật, nấm mới đã được phát hiện ở Việt Nam trong năm qua. 

Các loài động vật

Có 80 loài động vật mới được công bố, chủ yếu thuộc về các nhóm Côn trùng (chiếm tỷ lệ 64%), Lưỡng cư (chiếm 16%), và các nhóm còn lại như Bò sát, Cá, Cổ sinh vật, Giáp xác, Thân mềm, Thú (chiếm tỷ lệ từ 2 đến 5%) (Xem hình dưới). Trong đó, có 45% số loài được phát hiện ở khu vực miền Bắc, 43% từ khu vực miền Nam và chỉ có 12% từ khu vực miền Trung Việt Nam. 

Biểu đồ tỷ lệ phần trăm nhóm loài Động vật mới phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Hiện nay, rất khó có thể để phát hiện những loài thú mới ở Việt Nam, nhưng các nhà khoa học vẫn tìm được hai loài thú mới, Dơi muỗi Hypsugo dolichodon ở Đồng Nai và Chuột cây thomas Chiromyscus thomasi ở Sơn La. 

Bên cạnh đó, cũng rất gây ấn tượng trong năm 2014 là việc tìm thấy những loài thú cổ đại (đã tuyệt chủng) ở Việt Nam. Các nhà khoa học đã công bố 3 loài thú cổ đại từ các mẫu hóa thạch thu được ở Na Dương, Lạng Sơn, đó là: Tê giác na dương Epiaceratherium naduongense, Thú than phương đông Bakalovia orientalis, và Cá nước ngọt cổ đại Planktophaga minuta.

Chuột cây thomas Chiromyscus thomasi mới cho khoa học phát hiện ở Sơn La. Nguồn ảnh http://zookeys.pensoft.net/

Các loài Thực vật, nấm và địa y

Trong tổng số 46 loài thực vật, nấm và địa y mới cho khoa học được phát hiện ở Việt Nam, 50% số loài được đến từ miền Nam, 33% số loài đến từ miền Bắc và 17% số loài đến từ miền Trung. Đặc biệt, việc tập trung nghiên cứu tại tỉnh Lâm Đồng đã cho kết quả đáng kinh ngạc với 14 loài thực vật được công bố, chiếm 30,4% tổng số loài đã phát hiện. 

Hầu hết các loài thực vật mới đều thuộc dạng cây bụi chiếm 39%, các dạng cây còn lại như cây gỗ, thân thảo, và dây leo chiếm tỷ lệ lần lượt 26%, 17%, và 7% (Xem hình dưới). 

Biểu đồ tỷ lệ phần trăm nhóm loài Thực vật mới phát hiện từ Việt Nam năm 2014

Việc phát hiện loài Thông năm lá rủ Pinus cernua được đánh giá là phát hiện ấn tượng nhất về thực vật trong năm 2014. Bởi vì, trong nhiều năm qua chưa có phát hiện mới nào về các loài cây Thông. 

Thông năm lá rủ Pinus cernua phát hiện ở Sơn La

Năm 2014 có thể được đánh giá là một năm thành công rực rỡ của các nhà khoa học sinh vật. Theo WWF, trong năm 2012-2013, chỉ mới có khoảng 100 loài sinh vật mới được phát hiện ở Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ riêng năm 2014, đã tìm thấy 126 loài mới, tăng 26% so với cả hai năm 2012-2013. 

Thành công này có được từ các nguyên nhân sau: 

1) sự tập trung vào các nhóm sinh vật có kích thước nhỏ (côn trùng, thực vật dạng cây bụi), là những nhóm ít được quan tâm nghiên cứu trước đây; 

2) sự nỗ lực khảo sát, nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam trong sự hợp tác với các đồng nghiệp nước ngoài; và 

3) sự hỗ trợ kinh phí của các tổ chức quốc tế và chính phủ Việt Nam vào công tác nghiên cứu của ngành khoa học này. 

Việc phát hiện những loài mới ở Việt Nam cũng đang chỉ ra những thách thức to lớn đối với việc bảo vệ và bảo tồn đa dạng sinh học. Các loài sinh vật mới được phát hiện đều có vùng phân bố hẹp và có nguy cơ đe dọa tuyệt chủng cao, ví dụ những loài bò sát, ếch nhái, thực vật lá kim… Sự phá rừng, chuyển đổi đất rừng và khai thác quá mức tài nguyên sinh vật đang là những mối đe dọa chính đến nơi sống của các loài mới nói riêng và các loài sinh vật nói chung. Nơi sống bị đe dọa là nguyên nhân đẩy các loài này vào nguy cơ biến mất khỏi hệ sinh thái. 

Trong năm 2015, hy vọng với những chính sách bảo tồn mà chính phủ đã đưa ra, như quy hoạch đa dạng sinh học toàn quốc, cấm khai thác gỗ tự nhiên,… sẽ có tác động tích cực đến việc bảo vệ các hệ sinh thái, nơi sống của các loài. Đồng thời, tiếp tục với những nỗ lực của các nhà khoa học, chắc chắn số loài sinh vật mới được phát hiện trong năm 2015 sẽ không chỉ dừng lại ở con số 126 loài như năm 2014.

Tác giả: Phạm Văn Thế - Nguyễn Đức Anh

Đính chính: Một phần nội dung bài này đã được đăng trên tạp chí Tia Sáng (Bộ Khoa học và Công nghệ) ở trang 7, Số 2 - Ngày 20.1.2015 với tiêu đề "Việt Nam phát hiện 126 loài sinh vật mới". Nhưng "Ban biên tập" tạp chí nói trên có sự nhầm lẫn về nguồn thông tin nên chúng tôi xin đính chính lại rằng: Nội dung bài này do tác giả tổng hợp từ BIODIVN.COM và thống kê, chứ không phải do WWF tổng hợp hay công bố!

Posted in: Fauna Biodiversity,Fauna New species,Flora Biodiversity,Flora New Species